第263篇 齐王使使者问赵威后
出处:战国策·齐策六
📜 原文(文言文)
齐王使使者问赵威后。书未发,威后问使者曰:“岁亦无恙耶?民亦无恙耶?王亦无恙耶?”使者不说,曰:“臣奉使使威后,今不问王,而先问岁与民,岂先贱而后尊贵者乎?”威后曰:“不然。苟无岁,何以有民?苟无民,何以有君?故有问,舍本而问末者耶?”乃进而问之曰:“齐有处士曰钟离子,无恙耶?是其为人也,有粮者亦食,无粮者亦食;有衣者亦衣,无衣者亦衣。是助王养其民也,何以至今不业也?叶阳子无恙乎?是其为人,哀鳏寡,恤孤独,振困穷,补不足。是助王息其民者也,何以至今不业也?北宫之女婴儿子无恙耶?彻其环瑱,至老不嫁,以养父母。是皆率民而出于孝情者也,胡为至今不朝也?此二士弗业,一女不朝,何以王齐国、子万民乎?於陵子仲尚存乎?是其为人也,上不臣于王,下不治其家,中不索交诸侯。此率民而出于无用者,何为至今不杀乎?”
📖 白话文翻译
ฉีอ๋องส่งทูตมาเยี่ยมเยียนพระนางไท้เฮาหวั่นจ้ง ยังมิทันเปิดพระสาส์น พระนางก็ตรัสถามทูตว่า “ปีนี้แว่นแคว้นฉีเก็บเกี่ยวผลผลิตดีหรือไม่? ราษฎรเป็นสุขดีหรือไม่? ฉีอ๋องก็ทรงพระสำราญดีหรือ?” ทูตไม่พอพระทัย ทูลว่า “ข้าพเจ้ารับพระบัญชาจากฉีอ๋องให้มาเยี่ยมเยียนพระนาง ไยพระนางไม่ตรัสถามถึงฉีอ๋องก่อน กลับถามถึงผลผลิตและราษฎรก่อนเล่า? หรือว่านี่คือการให้ความสำคัญแก่ผู้ต่ำต้อยก่อนผู้สูงศักดิ์?” พระนางตรัสว่า “มิใช่เช่นนั้น หากไร้ซึ่งผลผลิตอันอุดม แล้วจักมีราษฎรได้อย่างไร? หากไร้ซึ่งราษฎร แล้วจักมีพระเจ้าแผ่นดินได้อย่างไร? ฉะนั้นเมื่อถาม ไยต้องละทิ้งรากฐานแล้วถามถึงปลายยอดเล่า?” แล้วพระนางก็ตรัสสืบไปอีกว่า “ในแว่นแคว้นฉีมีปราชญ์ผู้สันโดษนามว่าจงหลี่จื่อ เขายังอยู่ดีหรือ? บุคคลผู้นี้ ผู้มีข้าวก็ให้เขากิน ผู้ไร้ข้าวก็ให้เขากิน ผู้มีเสื้อผ้าก็ให้เขาสวม ผู้ไร้เสื้อผ้าก็ให้เขาสวม นี่คือการช่วยเหลือพระเจ้าแผ่นดินเลี้ยงดูราษฎร เหตุใดจนบัดนี้ยังไม่ให้เขารับราชการเล่า? เยี่ยหยางจื่อยังอยู่ดีหรือ? เขาสงสารชายหม้ายหญิงม่าย เยียวยาเด็กกำพร้าและคนชรา บรรเทาความยากไร้ ช่วยเหลือผู้ขัดสน นี่คือการช่วยเหลือพระเจ้าแผ่นดินทำให้ราษฎรสงบสุข เหตุใดจนบัดนี้ยังไม่ให้เขารับราชการเล่า? บุตรสาวตระกูลเป่ยกงนามว่าอิงเอ๋อร์ยังอยู่ดีหรือ? นางถอดเครื่องประดับออก ไม่แต่งงานจนแก่เฒ่า เพื่อปรนนิบัติบิดามารดา นี่คือการชักนำราษฎรให้ปฏิบัติตามธรรมเนียมแห่งความกตัญญู เหตุใดจนบัดนี้ยังไม่ให้นางเข้าเฝ้าเล่า? ปราชญ์ทั้งสองมิได้ถูกใช้ประโยชน์ สตรีผู้กตัญญูมิได้รับการเชิดชู ฉีอ๋องจักอาศัยสิ่งใดปกครองแว่นแคว้นและรักใคร่ราษฎรทั้งปวงเล่า? จื่อจ้งแห่งอวี่หลิงยังมีชีวิตอยู่หรือ? บุคคลผู้นี้ ต่อเบื้องบนก็ไม่ยอมอ่อนน้อมต่อพระเจ้าแผ่นดิน ต่อเบื้องล่างก็ไม่ปกครองเรือนของตน ระหว่างกลางก็ไม่ผูกสัมพันธ์กับนานาประเทศ นี่คือการชักนำราษฎรให้เป็นคนไร้ประโยชน์ เหตุใดจนบัดนี้ยังไม่ประหารเขาเล่า?”
💡 商战启示录
เจ้าเหวยโฮ่วลำดับการไต่ถามก่อนหลังเผยให้เห็นหลักการ “ผู้ใช้มาก่อน” ในกลยุทธ์ธุรกิจสมัยใหม่ พระนางไต่ถามถึงผลผลิตและราษฎรก่อน แล้วจึงไต่ถามถึงองค์กษัตริย์ สาระสำคัญคือการยก “รากฐาน” (ความเป็นอยู่ของประชาชน) ไว้เหนือ “ปลายยอด” (องค์กษัตริย์) ในแวดวงธุรกิจ สิ่งนี้สอดคล้องกับค่านิยม “ลูกค้าต้องมาก่อน” ตัวอย่างเช่น เจฟฟ์ เบโซส ผู้ก่อตั้งอเมซอน ยึดมั่นว่า “ลูกค้าคือพระเจ้า” แม้จะกระทบผลประโยชน์ของผู้ถือหุ้นในระยะสั้นก็ยังคงยืนหยัดเพื่อประสบการณ์ของผู้ใช้ ท้ายที่สุดก็สร้างอาณาจักรธุรกิจอันยิ่งใหญ่ได้สำเร็จ ตรงกันข้าม หากองค์กรให้ความสำคัญเพียงผลตอบแทนของผู้ถือหุ้นหรือผลประโยชน์ของผู้บริหาร แต่ละเลยความต้องการของผู้บริโภค ก็เปรียบเสมือนฉีหวังที่ไม่ใส่ใจทุกข์สุขของราษฎร ในที่สุดก็จะสูญเสียรากฐานของตลาดไป
เจ้าเหวยโฮ่วทรงยกย่องผู้มีความสามารถและประณามผู้ไร้คุณธรรม ทรงเน้นย้ำถึงวิถีแห่ง “การบริหารคน” กล่าวคือ บุคลากรอย่างจงหลี่จื่อและเย่หยางจื่อ ผู้ที่สามารถ “เลี้ยงดูราษฎร” และ “ทำให้ราษฎรสงบสุข” จะต้องได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งสำคัญ ซึ่งสอดคล้องกับองค์กรที่ควรเลื่อนตำแหน่งพนักงานที่สร้างคุณค่าให้ลูกค้าอย่างแท้จริงและแก้ไขปัญหาเชิงปฏิบัติ มิใช่เพียง “คนไร้ความสามารถ” ที่คอยประจบประแจงผู้บังคับบัญชาเท่านั้น ส่วนพวกจื่อจงซึ่งเป็น “คนไร้ประโยชน์” คือผู้ที่คอยรังสรรค์ทรัพยากร ไม่สร้างคุณค่า และบ่อนทำลายความร่วมมือในทีม อันเป็น “พลังลบ” นั้น จะต้องกำจัดออกอย่างเด็ดขาด เฉกเช่นองค์กรสมัยใหม่ที่ต้องคัดคนที่ “แอปเปิลเน่า” ซึ่งขัดขวางการเปลี่ยนแปลงออกไป
กลยุทธ์ของเจ้าเหวยโฮ่วเตือนสติเราว่า ลำดับความสำคัญของกลยุทธ์ การประเมินคุณค่าของบุคลากร และกลไกการชำระล้างองค์กร ล้วนต้องยึด “รากฐาน” อันได้แก่คุณค่าของลูกค้าและความสามารถในการแข่งขันระยะยาวเป็นเกณฑ์ มิใช่ใช้อำนาจระยะสั้นหรือตัวชี้วัดทาง虚荣เป็นบรรทัดฐาน “ความคิดที่แยกแยะรากฐานกับปลายยอด” นี้คือภูมิปัญญาแห่งการศึกเชิงพาณิชย์ที่อยู่เหนือกาลเวลา