第263篇 齐王使使者问赵威后

出处:战国策·齐策六

语言: 中文 English Español 日本語 한국어 Tiếng Việt ไทย Русский

📜 原文(文言文)

齐王使使者问赵威后。书未发,威后问使者曰:“岁亦无恙耶?民亦无恙耶?王亦无恙耶?”使者不说,曰:“臣奉使使威后,今不问王,而先问岁与民,岂先贱而后尊贵者乎?”威后曰:“不然。苟无岁,何以有民?苟无民,何以有君?故有问,舍本而问末者耶?”乃进而问之曰:“齐有处士曰钟离子,无恙耶?是其为人也,有粮者亦食,无粮者亦食;有衣者亦衣,无衣者亦衣。是助王养其民也,何以至今不业也?叶阳子无恙乎?是其为人,哀鳏寡,恤孤独,振困穷,补不足。是助王息其民者也,何以至今不业也?北宫之女婴儿子无恙耶?彻其环瑱,至老不嫁,以养父母。是皆率民而出于孝情者也,胡为至今不朝也?此二士弗业,一女不朝,何以王齐国、子万民乎?於陵子仲尚存乎?是其为人也,上不臣于王,下不治其家,中不索交诸侯。此率民而出于无用者,何为至今不杀乎?”

📖 白话文翻译

Tề Vương sai sứ giả sang vấn an Tề Thái hậu. Thư chưa mở, Thái hậu đã hỏi sứ giả: “Nước Tề năm nay được mùa chăng? Dân chúng có an lành chăng? Tề Vương cũng được mạnh khỏe chăng?” Sứ giả không vui, nói: “Tôi phụng mệnh Tề Vương đến vấn an Thái hậu, Thái hậu không hỏi Tề Vương trước, lại hỏi mùa màng và dân chúng, chẳng lẽ coi kẻ thấp hèn trước, người tôn quý sau ư?” Thái hậu nói: “Không phải vậy. Nếu không có mùa màng tốt tươi, thì lấy đâu ra dân chúng? Nếu không có dân chúng, thì lấy đâu ra quân vương? Cho nên hỏi như vậy, há phải bỏ gốc mà hỏi ngọn sao?” Rồi bà lại hỏi thêm: “Nước Tề có ẩn sĩ tên Chung Ly Tử, ông ta vẫn khỏe chăng? Con người ông ấy, kẻ có lương thực thì cho ăn, kẻ không có lương thực cũng cho ăn; kẻ có áo mặc thì cho mặc, kẻ không có áo cũng cho mặc. Đó là giúp quân vương nuôi dưỡng dân chúng vậy, sao đến nay vẫn chưa khiến ông ra làm quan? Diệp Dương Tử vẫn khỏe chăng? Ông thương xót kẻ góa bụa, trù liệu cho trẻ mồ côi và người già, cứu giúp kẻ cùng khốn, bù đắp chỗ thiếu thốn. Đó là giúp quân vương an định dân chúng vậy, sao đến nay vẫn chưa khiến ông ra làm quan? Con gái nhà họ Bắc Cung tên Anh Nhi Tử vẫn mạnh khỏe chăng? Nàng tháo bỏ đồ trang sức, đến già không lấy chồng, để phụng dưỡng cha mẹ. Đó là dẫn dắt dân chúng thực hành đạo hiếu vậy, sao đến nay vẫn chưa cho nàng vào triều yết kiến? Hai vị hiền sĩ này không được trọng dụng, một người con hiếu thảo không được biểu dương, Tề Vương lấy gì để trị vì nước Tề, yêu thương muôn dân? Ư Lăng Ỷ Trọng còn sống chăng? Con người hắn đó, trên không thần phục quân vương, dưới không trị lý gia đình mình, giữa không kết giao chư hầu. Đó là kẻ dẫn dắt dân chúng đi vào chốn vô dụng vậy, sao đến nay vẫn chưa giết hắn đi?”

💡 商战启示录

赵威后的问政顺序揭开了现代商业战略中“用户优先”之原则。彼先问岁、民,而后问王,实乃以“根本”(民生)置于“末节”(君主)之上。于商道之中,此正应“客户第一”之价值观。譬如亚马逊创始人贝索斯,笃守“顾客即天”,纵使短期损及股东之利,亦必保用户体验之周全,终成商业帝国之伟业。反之,若企业唯重股东回报或管理层之私益,而漠视消费者之需,则犹如齐王不恤民情,终将失其市场之根基。 威后复举贤贬恶,彰显“用人”之道:钟离子、叶阳子之辈,能“养民”“息民”,必当重用,此对应企业应擢升那些真正创造客户价值、解决实际问题的员工,而非仅善逢迎上层的“庸才”。至于子仲一类“无用”之人,即徒耗资源、不献价值且坏团队协作之“负能量”者,必当果断清除,正如现代企业淘汰阻碍变革之“烂苹果”一般。 威后之策,足为今鉴:战略之轻重、人才之衡鉴、组织之涤荡,皆应以“根本”——即客户价值与长远竞争力——为基准,而非短期权力或虚浮指标。此“本末之思”,乃穿越时空之商战智慧也。