第233篇 燕王喜使栗腹以百金为赵孝成王寿
出处：战国策·燕策三
📜 原文（文言文）
燕王喜使栗腹以百金为赵孝成王寿，酒三日，反报曰：“赵民其壮者皆死于长平，其孤未壮，可伐也。”王乃召昌国君乐间而问曰：“何如？”对曰：“赵，四达之国也，其民皆习于兵，不可与战。”王曰：“吾以倍攻之，可乎？”曰：“不可。”王曰：“以三倍攻之，可乎？”曰：“不可。”王大怒。左右皆以为赵可伐，遽起兵六十万以攻赵。令栗腹以四十万攻鄗，使庆秦以二十万攻代。赵使廉颇以八万遇栗腹于鄗，使乐乘以五万遇庆秦于代。燕人大败。乐间入赵。燕王以书让间，且谢焉，而乐间亦遗燕王书曰：“臣闻之，智者不倍时而弃利，勇士不怯死而灭名，忠臣不先身而后君。今王以百金之寿，而信谗臣之言，以伐赵，是臣所谓智者不取也。且夫赵自长平以来，君臣忧惧，早朝晏退，卑辞重币，四面出嫁，结亲燕、魏，连好齐、楚，积虑并心，备秦为务。其精气实，而兵革坚，臣故曰不可伐。今王信左右之谗，而欲伐之，此所谓举鼎绝臑者也。臣闻之，以乱攻治者亡，以邪攻正者亡，以逆攻顺者亡。今燕小弱，而赵强于秦，王以百金之赂，而启强赵之兵，臣窃为大王计，不如勿攻。”燕王不听，卒败。
📖 白话文翻译
พระเจ้าเหยียนหวังสี่ทรงส่งหลี่ซู่ถือทองคำร้อยตำลึงไปอวยพระชนม์พระเจ้าเซี่ยวเฉิงแห่งจ้าว ทรงเสวยสุราอยู่สามวัน หลี่ซู่กลับมารายงานว่า “บรรดาชายฉกรรจ์แห่งแคว้นจ้าวล้วนตายในศึกฉางผิงแล้ว เด็กกำพร้าของพวกเขายังไม่เติบโต สามารถโจมตีได้” พระเจ้าเหยียนจึงทรงเรียกตัวเล่อเจียนผู้ครองแคว้นฉางกั๋วมาถามว่า “เป็นอย่างไร?” เล่อเจียนทูลตอบว่า “แคว้นจ้าวเป็นดินแดนที่สี่ทิศไปมาสะดวก ราษฎรล้วนชำนาญการศึก ไม่ควรทำสงครามกับเขา” พระเจ้าเหยียนตรัสว่า “เราจะใช้กำลังทหารสองเท่าโจมตีเขา ได้หรือไม่?” ทูลตอบว่า “ไม่ได้” พระเจ้าเหยียนตรัสว่า “สามเท่าเล่า?” ทูลตอบว่า “ไม่ได้” พระเจ้าเหยียนทรงพระพิโรธยิ่ง บรรดาขุนนางซ้ายขวาล้วนเห็นว่าแคว้นจ้าวสามารถโจมตีได้ จึงรีบยกทัพหกแสนไปโจมตีแคว้นจ้าว ทรงบัญชาให้หลี่ซู่นำสี่แสนไปโจมตีเมืองเฮ่า ให้ชิ่งฉินนำสองแสนไปโจมตีเมืองไต้ ฝ่ายแคว้นจ้าวส่งเลียนพัวนำแปดหมื่นไปรับมือหลี่ซู่ที่เมืองเฮ่า ส่งเล่อเฉิงนำห้าหมื่นไปรับมือชิ่งฉินที่เมืองไต้ กองทัพเหยียนพ่ายแพ้ยับเยิน เล่อเจียนหนีเข้าสู่แคว้นจ้าว พระเจ้าเหยียนทรงมีพระราชสาส์นตำหนิเล่อเจียนและขออภัย เล่อเจียนก็มีหนังสือทูลตอบว่า “ข้าพเจ้าได้ยินว่า ผู้มีปัญญาย่อมไม่ฝืนกระแสเวลาแล้วละทิ้งประโยชน์ ผู้กล้าหาญย่อมไม่กลัวความตายแล้วทำลายชื่อเสียง ผู้ภักดีย่อมไม่คำนึงถึงตนก่อนแล้วจึงคำนึงถึงองค์ราชา บัดนี้องค์ราชาใช้เรื่องเล็กน้อยอย่างการอวยพระชนม์ด้วยทองคำร้อยตำลึง กลับเชื่อถ้อยคำของขุนนางผู้ทุจริต ยกทัพไปโจมตีแคว้นจ้าว นี่คือสิ่งที่ข้าพเจ้ากล่าวว่าผู้มีปัญญาย่อมไม่กระทำ ยิ่งกว่านั้น นับแต่ศึกฉางผิงเป็นต้นมา องค์ราชาและขุนนางแห่งจ้าวล้วนทุกข์ร้อนหวาดหวั่น ขึ้นว่าราชการแต่เช้าตรู่ เลิกราชการเมื่อสายัณห์ ถ้อยคำถ่อมตน ผูกมิตรด้วยทรัพย์สินมากมาย สร้างสัมพันธ์ทั่วทุกสารทิศ สมรสเชื่อมสัมพันธ์กับเหยียนและเว่ย ติดต่อไมตรีกับฉีและฉู่ ร่วมใจเป็นหนึ่งเดียว มุ่งป้องกันแคว้นฉินเพียงอย่างเดียว กำลังของพวกเขาเต็มเปี่ยม อาวุธมั่นคงแข็งแกร่ง ด้วยเหตุนี้ข้าพเจ้าจึงกล่าวว่าไม่ควรโจมตี บัดนี้องค์ราชาเชื่อคำยุยงของคนใกล้ชิด ปรารถนาโจมตีแคว้นจ้าว นี่คือสิ่งที่เรียกว่ายกหม้อทองสัมฤทธิ์แล้วทำให้ขาหัก ข้าพเจ้าได้ยินว่า ผู้ที่ใช้ความวุ่นวายโจมตีความสงบย่อมพินาศ ผู้ที่ใช้ความชั่วโจมตีความชอบย่อมพินาศ ผู้ที่ใช้ความผิดธรรมดาโจมตีความถูกธรรมดาย่อมพินาศ บัดนี้แคว้นเหยียนอ่อนแอเล็กน้อย ส่วนแคว้นจ้าวแกร่งกล้ายิ่งกว่าแคว้นฉิน องค์ราชาใช้สินบนเพียงร้อยตำลึง กลับนำพากองทัพอันเกรียงไกรแห่งจ้าวมาสู่ตน ข้าพเจ้าใคร่ครวญแทนองค์ราชาแล้ว เห็นว่าไม่ควรโจมตี” พระเจ้าเหยียนไม่ทรงฟัง ในที่สุดก็พ่ายแพ้ย่อยยับ
💡 商战启示录
燕王因表面之“友善访问”（百金祝寿）而误判赵国虚弱，此警示今世企业，不可仅凭竞争对手之短期表象（如裁员、财务波动）而轻率启“商战”。反之，乐间指出赵国“君臣忧惧、早朝晏退、卑辞重币、四面结盟”之深层韧性，正如企业在危机之后，加强内部治理、修复生态、深化战略协作。譬如华为，于二〇一九年遭制裁之际，表面承压，实则加速自主创新（鸿蒙系统）与供应链重构；若对手误判其“可伐”而贸然断供或施压，反促华为愈加强大。燕王贪“百金”之利而忽视情报之真伪，犹企业因一份不完整之市场报告而盲目扩张，如乐视因过度自信“生态化反”，忽视现金流之危，终致崩盘。商战之要，在于“知彼知己”；乐间曰：“智者不倍时而弃利”，即须基于长期趋势与系统分析，而非短期诱饵。今世企业应建多维情报体系，审度对手之“精气”与“兵革”，勿因一次谈判或财报利好而轻启价格战或并购，否则如燕军“举鼎绝臑”，反伤自身。成功之例，如可口可乐于百事挑战之际，不贸然降价，而强化品牌忠诚，终稳市场。故此策昭示：商战决策，须冷静评估对方真实实力与战略意图，勿为表象与谗言（内部偏见）所惑，方能免“以弱攻强”之败局。