第93篇 孟尝君有舍人而弗悦
出处：战国策·齐策三
📜 原文（文言文）
孟尝君有舍人而弗悦，欲逐之。鲁连谓孟尝君曰：“猿猕猴错木据水，则不若鱼鳖；历险乘危，则骐骥不如狐狸。曹沫之奋三尺之剑，一军不能当；使曹沫释其三尺之剑，而操铫鎒与农夫居垅亩之中，则不若农夫。故物舍其所长，之其所短，尧亦有所不及矣。今使人而不能，则谓之不肖；教人而不能，则谓之拙。拙则罢之，不肖则弃之，使人有弃逐，不相与处，而来害相报者，岂非世之立教首也哉！”孟尝君曰：“善。”乃弗逐之。
📖 白话文翻译
เหมิงฉางจวินมีบ่าวรับใช้คนหนึ่ง แต่ท่านไม่ชอบใจผู้นี้ ใคร่จะขับไล่เขาไป ลู่เหลียนจึงกล่าวแก่เหมิงฉางจวินว่า “วานรหากพ้นจากพงไพรลงมาอาศัยในน้ำ ย่อมสู้ปลาและเต่าไม่ได้ หากต้องฝ่าฟันในถิ่นสูงชันอันตราย ม้าเร็วพันลี้ก็สู้สุนัขจิ้งจอกไม่ได้ เฉาโม่ชูอาวุธยาวสามฟุตขึ้นประจัญบาน ทั่วทั้งกองทัพก็ต้านทานมิได้ แต่หากให้เฉาโม่วางอาวุธลง ถือจอบไปทำนาในทุ่งร่วมกับชาวนา ผู้นั้นก็สู้ชาวนาไม่ได้ เหตุฉะนั้น หากบุคคลละทิ้งสิ่งที่ถนัดของตน แล้วหันไปใช้สิ่งที่ด้อย แม้แต่เหยาและชุ่นก็ยังมีสิ่งที่ทำไม่ได้ ณ บัดนี้ ท่านใช้ให้ผู้ใดทำงาน หากเขาทำไม่ได้ ท่านก็ว่าเขาไร้ความสามารถ สั่งสอนผู้ใดแล้วเขายังเรียนไม่สำเร็จ ท่านก็ว่าเขางุ่มง่าม งุ่มง่ามก็ถอดถอนเสีย ไร้ความสามารถก็ทอดทิ้งเสีย เช่นนี้ผู้ที่ถูกทอดทิ้งและถูกขับไล่ย่อมเก็บความแค้นไว้ในใจ ภายหน้าอาจหวนกลับมาแก้แค้นท่าน มิใช่หรือที่นี่คือภัยพิบัติของการวางกฎเกณฑ์และปกครองประชาชนในโลกนี้?” เหมิงฉางจวินกล่าวว่า “ถ้อยคำนี้ไพเราะยิ่ง” จึงมิได้ขับไล่บ่าวรับใช้ผู้นั้นไป
💡 商战启示录
กลยุทธ์นี้ให้บทเรียนแก่เราในโลกธุรกิจสมัยใหม่ว่า ผู้บริหารพึงระวังอย่าตัดสินคนด้วยมาตรฐานเดียว แต่ควรฉลาดในการมองเห็นจุดแข็งและจุดอ่อนของแต่ละบุคคล แล้วใช้คนให้ตรงกับความสามารถของเขา ดั่งเช่นในช่วงแรกเริ่มของบริษัทแอปเปิล สตีฟ จ็อบส์เข้มงวดกับรายละเอียดทางเทคนิคอย่างยิ่ง แต่เมื่อร่วมงานกับสตีฟ วอซเนียก เขามิได้บังคับให้วอซเนียกเชี่ยวชาญการตลาด หากปล่อยให้เขามุ่งมั่นกับงานวิศวกรรมและการสร้างสรรค์ ท้ายที่สุดจึงก่อเกิดความรุ่งโรจน์ของ Apple II ในทางกลับกัน หากผู้บริหารละทิ้งพนักงานเพียงเพราะข้อบกพร่องบางประการ ย่อมไม่เพียงแต่สูญเสียคุณค่าที่ซ่อนอยู่ แต่ยังอาจฝังรากภัยอันตราย—ผู้ที่ถูกทอดทิ้งอาจหันไปร่วมงานกับคู่แข่ง หรือแม้กระทั่งกลายเป็นพลังที่ต่อต้านเรา ตัวอย่างเช่น บริษัทโอราเคิลเคยดูแคลนอดีตพนักงานคนหนึ่ง จนผู้นั้นนำเทคโนโลยีหลักติดตัวออกไป ก่อตั้งคู่แข่งที่แข็งแกร่งขึ้นมา ดังนั้น องค์กรสมัยใหม่พึงสร้างทัศนคติการบริหารคนที่เปิดกว้าง ผ่านการจัดตำแหน่งงานให้เหมาะสมและการฝึกอบรมเสริมศักยภาพ เพื่อปลุกเร้าจุดแข็งของพนักงาน มิใช่เพียงการคัดออกอย่างง่ายดาย คำตักเตือนของลู่เหลียนเปรียบเสมือนเสียงระฆังเตือนสติว่า การบังคับให้ใครทำในสิ่งที่เกินความสามารถ ย่อมไม่ดีเท่าการใช้เขาให้ตรงกับความถนัด การละทิ้งคนง่ายเกินไป ย่อมไม่ดีเท่าการชี้แนะอย่างชาญฉลาด ในยุคธุรกิจที่คนเปลี่ยนงานถี่เช่นนี้ การรักษาและใช้ประโยชน์จาก “ผู้มีความสามารถเฉพาะทาง” อย่างชาญฉลาด มักจะสร้างความได้เปรียบทางการแข่งขันที่แตกต่าง นี่คือการประยุกต์ใช้ภูมิปัญญาโบราณอย่างลึกซึ้งในสมรภูมิธุรกิจยุคปัจจุบัน