第279篇 孟尝君有舍人而弗悦
出处：战国策·齐策六
📜 原文（文言文）
孟尝君有舍人而弗悦，欲逐之。鲁连谓孟尝君曰：“猿猴错木据水，则不若鱼鳖；历险乘危，则骐骥不如狐狸。曹沫之奋三尺之剑，一军不能当；使曹沫释其三尺之剑，而操铫鎒与农夫居垅亩之中，则不若农夫。故物舍其所长，之其所短，尧亦有所不及矣。今使人而不能，则谓之不肖；教人而不能，则谓之拙。拙则罢之，不肖则弃之，使人有弃逐，不相与处，而来害相报者，岂非世之立教首也哉！”孟尝君曰：“善。”乃弗逐之。
📖 白话文翻译
เหมิงฉางจวินมีบ่าวรับใช้คนหนึ่ง ท่านไม่โปรดปรานเขา ใคร่จะขับไล่เขาไป หลู่เหลียนจึงกล่าวแก่เหมิงฉางจวินว่า “วานรหากพ้นจากพงไพรลงมาสู่สายน้ำ ย่อมสู้ปลาและเต่าไม่ได้ หากต้องฝ่าอันตราย ปีนป่ายที่สูงชัน ม้าดีก็สู้สุนัขจิ้งจอกไม่ได้ เฉาโม่กวัดแกว่งกระบี่สามศอก ก็ต้านทานกองทัพทั้งมวลไม่ได้ แต่หากให้เฉาโม่วางกระบี่สามศอกนั้นเสีย แล้วถือจอบไปทำงานในทุ่งนาร่วมกับชาวนา เขาก็คงสู้ชาวนาไม่ได้ เหตุฉะนั้น หากละทิ้งจุดแข็งของบุคคล แล้วไปใช้จุดอ่อนของเขา แม้แต่วิชโยผู้เป็นปราชญ์ก็ยังมีสิ่งที่ทำไม่ได้ ณ บัดนี้ท่านใช้คน หากเขาขาดความสามารถ ก็เห็นว่าเขาไร้ค่า; สั่งสอนเขา หากเขาเรียนไม่รู้ ก็เห็นว่าเขาฉลาดน้อย ฉลาดน้อยก็ถอดถอนเสีย ไร้ค่าก็ทอดทิ้งเสีย เช่นนี้ทำให้ผู้คนถูกทอดทิ้ง ถูกขับไล่ ไม่อาจอยู่ร่วมกับผู้อื่นได้ ภายหน้าพวกเขาจะคิดร้ายตอบแทนท่าน นี่มิใช่ภัยใหญ่หลวงแห่งการวางหลักปฏิบัติในโลกหรือ?” เหมิงฉางจวินกล่าวว่า “ถ้อยคำนี้ไพเราะนัก” จึงมิได้ขับไล่บ่าวรับใช้ผู้นั้น
💡 商战启示录
ในบริบทของการจัดการธุรกิจยุคปัจจุบัน ถ้อยคำวิงวอนของลู่เหลียนชี้ตรงไปยังแก่นแท้ของการบริหารทรัพยากรบุคคล นั่นคือ การใช้ประโยชน์จากจุดแข็งของคน มิใช่จับจ้องที่ข้อบกพร่อง ผู้นำองค์กรจำนวนมากมักตกอยู่ในความผิดพลาดเช่นเดียวกับเมิ่งฉางจวินในครั้งแรก เมื่อเห็นพนักงานมีผลงานในด้านใดด้านหนึ่งเพียงระดับปานกลาง ก็เหมารวมว่าบุคคลนั้นไร้ค่า แม้กระทั่งปลดออกโดยง่ายดาย ทว่าผู้บริหารที่ยอดเยี่ยมย่อมเข้าใจหลัก "ใช้คนให้เหมาะกับงาน" กล่าวคือ วางคนให้ถูกตำแหน่ง ตัวอย่างเช่น สตีฟ จ็อบส์ ผู้ร่วมก่อตั้งบริษัทแอปเปิล เคยถูกบีบให้ออกจากบริษัทที่ตนเองก่อตั้งขึ้น เพราะคณะกรรมการเห็นว่าเขาบริหารงานไม่มีประสิทธิภาพและอารมณ์ฉุนเฉียว แต่ทว่า หลังจากเขากลับคืนสู่บังเหียน บริษัทแอปเปิลก็อาศัยความมุ่งมั่นอย่างสุดขั้วในการออกแบบผลิตภัณฑ์และวิสัยทัศน์ทางการตลาดของเขา ผลักดันให้เกิดผลิตภัณฑ์ปฏิวัติวงการอย่าง iMac และ iPhone ซึ่งได้พลิกโฉมโครงสร้างอุตสาหกรรมโดยสิ้นเชิง ในทางกลับกัน หากจ็อบส์ถูกมอบหมายให้ดูแลงานบริหารจัดการซัพพลายเชนอันละเอียดอ่อนหรืองานบัญชีการเงิน เขาอาจด้อยกว่าผู้จัดการมืออาชีพเป็นอย่างมาก อีกตัวอย่างหนึ่งคือหัวเว่ย ยักษ์ใหญ่เทคโนโลยีของจีน เหริน เจิ้งเฟย ยกย่องแนวคิด "ให้ผู้ที่ได้ยินเสียงปืนเรียกหากระสุน" โดยเน้นการมอบหมายงานตามความถนัดเฉพาะของพนักงาน มิใช่ละทิ้งบุคคลเพราะจุดอ่อนเพียงชั่วคราว องค์กรพึงสร้างวัฒนธรรมการมองเห็นคุณค่าของคนอย่างครอบคลุม ผ่านการหมุนเวียนตำแหน่ง การฝึกอบรม หรือการทำงานเป็นทีม เพื่อเปลี่ยนจุดอ่อนของปัจเจกให้กลายเป็นจุดแข็งของส่วนรวม และหลีกเลี่ยงการสูญเสียบุคลากรที่มีศักยภาพอันเนื่องมาจากการ "ไล่ทิ้ง" อย่างง่ายดายและหยาบคาย ซึ่งอาจนำไปสู่การแข่งขันเชิงแก้แค้นหรือการรั่วไหลของความลับทางการค้า ภาวะผู้นำที่แท้จริงอยู่ที่การมองเห็นและปลุกเร้าคุณค่าอันเป็นเอกลักษณ์ของแต่ละบุคคล ดุจดังที่ลู่เหลียนกล่าวไว้ หากใช้ประโยชน์จากจุดแข็งของผู้นั้นแล้ว ใต้หล้านี้ย่อมไม่มีผู้ใดไร้ค่า