📜 原文（文言文）
张仪之楚，贫。舍人怒而归之，张仪曰：“子必以我贫故也。吾闻苏秦说赵王，赵王与之饰车百乘，黄金千镒，白璧百双，锦绣千纯，以约诸侯。吾今贫，子必往。”遂之赵，求见苏秦。苏秦乃诫门下人不为通，又使不得去者数日。已而见之，坐之堂下，赐仆妾之食。因而数让之曰：“以子之材能，乃自令困辱至此。吾宁不能言而富贵子，子不足收也。”张仪怒，念诸侯莫可事，独秦能苦赵，乃遂入秦。苏秦已而告其舍人曰：“张仪，天下贤士，吾殆弗如也。今吾幸先用，而能用秦柄者，独张仪可耳。然贫，无因以进。吾恐其乐小利而不遂，故召辱之，以激其意。子为我阴奉之。”乃言赵王，发金币车马，使人微随张仪，与同宿舍，稍稍近就之，奉以车马金钱，所欲用，为取给，而弗告。张仪遂得以见秦惠王。惠王以为客卿，与谋伐诸侯。苏秦之舍人乃辞去。张仪曰：“赖子得显，方且报德，何故去也？”舍人曰：“臣非知君，知君乃苏君。苏君忧秦伐赵败从约，以为非君莫能得秦柄，故感怒君，使臣阴奉给君资，尽苏君之计谋也。今君已用，请归报。”张仪曰：“嗟乎！此在吾术中而不悟，吾不及苏君明矣！吾又新，岂能谋赵乎？为我谢苏君，苏君之时，仪何敢言。且苏君在，仪宁渠能乎！”张仪既相秦，为文檄告楚相曰：“始吾从若饮，我不盗而璧，若笞我。若善守汝国，我顾且盗而城！”
📖 白话文翻译
จางอี้เดินทางไปยังรัฐฉู่ ฐานะยากจนข้นแค้น ผู้ติดตามของเขาไม่พอใจคิดจะลากลับบ้าน จางอี้กล่าวว่า "เจ้าคงเพราะข้ายากจนจึงคิดจะจากไปกระมัง ข้าได้ยินว่า ซูฉินไปเจรจากับเจ้าแห่งรัฐจ้าว เจ้าแห่งรัฐจ้าวประทานรถม้าประดับงดงามร้อยคัน ทองคำพันอี้ หยกขาวร้อยคู่ ผ้าแพรล้ำค่าพันผืน ให้เขาใช้ผูกมิตรกับนานารัฐ บัดนี้ข้ายังยากจนอยู่ แต่เจ้าจงไปก่อนเถิด" จากนั้นจางอี้จึงเดินทางไปรัฐจ้าว ขอเข้าเฝ้าซูฉิน แต่ซูฉินกลับสั่งคนเฝ้าประตูมิให้รายงานตัวเขา และทำให้เขาต้องรอคอยหลายวันมิอาจจากไป ภายหลังจึงยอมรับเขาเข้าเฝ้า ให้เขานั่งใต้แท่น และประทานอาหารชั้นต่ำอย่างคนรับใช้ให้เขา พร้อมตำหนิเขาหลายครั้งว่า "ด้วยความสามารถของเจ้า กลับปล่อยให้ตนเองตกต่ำอัปยศถึงเพียงนี้ ข้าจะพูดให้เจ้าร่ำรวยมิได้หรือ ก็เพียงเจ้าไม่คู่ควรแก่การอุปถัมภ์เท่านั้น" จางอี้โกรธยิ่งนัก คิดว่าบรรดารัฐต่าง ๆ ไม่มีรัฐใดควรค่าแก่การรับใช้ มีเพียงรัฐฉินเท่านั้นที่能使รัฐจ้าวลำบากได้ จึงมุ่งหน้าไปรัฐฉิน ฝ่ายซูฉินภายหลังบอกแก่แขกคนสนิทว่า "จางอี้เป็นปราชญ์เลื่องชื่อใต้หล้า ข้าคงเทียบเขาไม่ไหว บัดนี้ข้าได้รับใช้ก่อนโดยบังเอิญ และผู้ที่สามารถกุมอำนาจรัฐฉินได้นั้น มีเพียงจางอี้เท่านั้น แต่อย่างไรเสียเขายากจน ไม่มีช่องทางก้าวหน้า ข้ากลัวเขาจะโลภผลประโยชน์เล็กน้อยแล้วไม่สำเร็จกิจใหญ่ จึงเรียกเขามาดูหมิ่นเพื่อเร้าใจเขา เจ้าจงช่วยข้าอุปถัมภ์เขาอย่างลับ ๆ" แล้วซูฉินจึงกราบทูลเจ้าแห่งรัฐจ้าว ขอพระราชทานทรัพย์สิน รถม้า และส่งคนไปติดตามจางอี้อย่างลับ ๆ ร่วมพำนักกับเขา ค่อย ๆ เข้าใกล้เขา จัดหารถม้าและเงินทองให้เขา สิ่งใดที่เขาต้องการก็จัดให้อย่างเต็มที่ แต่ไม่บอกความจริงแก่เขา จางอี้จึงได้โอกาสเข้าเฝ้าพระเจ้าฮุยเหวินแห่งรัฐฉิน พระเจ้าฮุยเหวินทรงแต่งตั้งเขาเป็นที่ปรึกษารับเชิญ และร่วมวางแผนปราบปรามนานารัฐกับเขา ครั้นแขกคนสนิทของซูฉินจะลากลับ จางอี้กล่าวว่า "เพราะเจ้า ข้าจึงได้เจริญรุ่งเรือง กำลังจะตอบแทนบุญคุณเจ้า เหตุใดจึงจะจากไปเล่า" แขกคนนั้นตอบว่า "ข้ามิได้รู้จักท่าน ผู้ที่รู้จักท่านคือซูฉิน ซูฉินเกรงว่ารัฐฉินจะโจมตีรัฐจ้าว ทำลายพันธไมตรีร่วมรบ จึงเห็นว่าหากมิใช่ท่านแล้ว ไม่มีผู้ใดกุมอำนาจรัฐฉินได้ ดังนั้นจึงจงใจยั่วโทสะท่าน และให้ข้านำทรัพย์สินมาสนับสนุนท่านอย่างลับ ๆ ทั้งหมดนี้เป็นอุบายของซูฉิน บัดนี้ท่านได้รับความไว้วางใจแล้ว ขออนุญาตกลับไปรายงาน" จางอี้กล่าวว่า "อนิจจา อุบายเหล่านี้อยู่ในแผนการของข้าเองแท้ ๆ แต่ข้ากลับมิได้รู้ตัว ที่ข้าสู้ซูฉินมิได้นั้นชัดแจ้งแล้ว! อีกทั้งข้าเพิ่งเข้ามาใหม่ จะคิดโจมตีรัฐจ้าวได้อย่างไรเล่า จงช่วยข้ากล่าวขอบคุณซูฉิน ตราบใดที่ซูฉินยังมีชีวิตอยู่ ข้าจะกล้าพูดถึงการโจมตีรัฐจ้าวได้อย่างไร ยิ่งกว่านั้นซูฉินยังอยู่ ข้าจะทำสิ่งใดได้เล่า!" ภายหลังจางอี้ได้เป็นอัครมหาเสนาบดีแห่งรัฐฉิน จึงออกหนังสือเตือนอัครมหาเสนาบดีแห่งรัฐฉู่ว่า "เมื่อก่อนข้าร่วมดื่มสุรากับท่าน ท่านกล่าวหาว่าข้าลักกระบี่หยกของท่าน แล้วเฆี่ยนตีข้า ท่านจงรักษาเมืองของท่านไว้ให้ดีเถิด เพราะข้าจะมายึดเมืองของท่านแล้ว!"
💡 商战启示录
张仪之楚所揭示之商战智慧，其核心在于“逆境激发与资源杠杆”。苏秦深知张仪之才，然因其贫困而安于现状，故施“羞辱激励之法”——刻意冷落、贬抑，以激其羞耻之心与进取之志，促其投奔秦国。此犹今世企业创始者或猎头，对潜力之才施以“压力测试”，藉临时降职、苛责之任或竞争之境，逼出其潜能。譬如乔布斯重返苹果之后，对高管团队行“洗牌式”激励，迫使团队突破安逸之域，终致创新之勃发。同时，苏秦之“隐形资助”策略，启示商战中“幕后资源整合”之道：不直接施恩，而假第三方之途（如风险投资、战略合作）为伙伴供资与平台，免其依赖之心，保其独立之性。张仪功成之后，未尝感恩苏秦，反视之为策略博弈，此警管理者：商业合作之中，情感与利益当分，盟友或成劲敌。今世之例：腾讯初投京东，非纯然扶持，实为制衡阿里，终而京东独立壮大，双方于竞争中相协。此策之要，在于“以对手之强逼己之进”，正如张仪入秦之后，反成苏秦合纵之最大威胁，迫使赵国重布棋局。商战之启：真正之领袖，须善用“逆境激活”，同时隐其资源之供，以达“外驱内化”之效。