Tô Tần nói với Sở vương: “Người nhân ái đối xử với muôn dân, lấy tấm lòng mà yêu thương, dùng lời hay mà giúp đỡ. Kẻ hiếu tử phụng dưỡng cha mẹ, lấy tấm lòng mà kính yêu, đem của cải mà cung phụng. Bậc trung thần thờ vua, nhất định phải tiến cử hiền tài để phò tá. Nay những đại thần và thân tộc bên cạnh đại vương, thích hãm hại kẻ hiền tài để làm vốn liếng cho mình, tăng nặng sưu thuế đối với muôn dân và quan lại, khiến đại vương bị trăm họ oán hận, đó không phải là trung thần. Các đại thần rêu rao tội lỗi của đại vương giữa muôn dân, đem đất đai của đại vương đi hối lộ chư hầu các nước, do đó bài xích những người mà đại vương yêu quý, đó cũng không phải là trung thần, cho nên xã tắc nguy vong. Tôi mong không cần hỏi trước đại vương muốn làm gì, xin được bày tỏ ý kiến của mình: Đại vương nếu thật sự có thể nghe theo tôi, thì tôi xin khiến sáu nước Tần, Hàn, Ngụy, Triệu, Tề, Yên đều sai xe chở của cải đến, để cúng dường xã tắc nước Sở; khiến cho bậc minh quân nước Sở, có thể cùng vua sáu nước kết minh bình đẳng, cùng nhau triều kiến Thiên tử nhà Chu, thì uy danh của đại vương có thể chấn nhiếp thiên hạ. Vì sao đại vương không tỏ rõ tín nghĩa với chư hầu, để thu phục lòng người thiên hạ?” Sở vương nói: “Nước của ta nhỏ bé, không đủ để làm người đứng đầu chư hầu.” Tô Tần nói: “Tôi nghe nói, tục ngữ có câu: ‘Thà làm mỏ con gà, chứ không làm hậu môn con trâu.’ Nay đại vương cúi mình chắp tay về hướng Tây thờ phụng nước Tần, thì khác gì làm hậu môn con trâu? Với sự hiền minh của đại vương, nắm giữ binh lực hùng mạnh của nước Sở, mà lại quay về hướng Tây thờ phụng nước Tần, tôi riêng lấy làm xấu hổ thay cho đại vương. Huống chi nước Sở mạnh thì nước Tần yếu, nước Sở yếu thì nước Tần mạnh, thế lực hai nước không thể cùng đứng vững. Cho nên tôi vì đại vương mà suy tính, chi bằng liên kết sáu nước để cô lập nước Tần. Đại vương nếu không hợp tung, thì nước Tần ắt sẽ phái ra hai đạo đại quân: một đạo xuất từ Vũ Quan, một đạo xuống đất Kiềm Trung. Nếu như vậy, thì đất Yên Dĩnh của nước Sở tất sẽ rung động. Tôi nghe nói: ‘Trong lúc loạn chưa phát sinh thì phải trị, trong lúc việc chưa xuất hiện thì phải phòng bị.’ Đợi đến khi tai họa đã đến rồi mới lo lắng, thì đã không kịp nữa. Cho nên mong đại vương sớm mưu tính.” Sở vương nói: “Hay lắm! Ta xin đem cả nước mà nghe theo sự sắp xếp của khanh.”
💡 商战启示录
Tô Tần khuyên Sở vương hợp tung chống Tần, cốt lõi nằm ở chữ “Ninh vi kê khẩu, vô vi ngưu hậu”, tức là thà làm kẻ đứng đầu trong hàng ngũ nhỏ, chứ không làm kẻ phụ thuộc nơi kẻ mạnh, mà phải làm chủ thể dẫn dắt liên minh. Đạo lý ấy soi vào thương trường hiện đại, chính là việc doanh nghiệp cần tránh rơi vào vai trò “gia công thay thế” hay “nhà cung cấp dữ liệu” trong hệ sinh thái của các ông lớn, mà phải chủ động kiến tạo vị thế sinh thái cho riêng mình. Ví như Huawei, thuở ban đầu đối diện với những tập đoàn đa quốc gia, đã không chọn con đường gia công nhãn mác hay lắp ráp giá rẻ, mà kiên trì đầu tư vào nghiên cứu và phát triển, để rồi cuối cùng giành được tiếng nói trong quá trình hoạch định tiêu chuẩn 5G, trở thành người tham gia định lệ ngành nghề. Trái lại, có những doanh nghiệp quá phụ thuộc vào một nền tảng hoặc chuỗi cung ứng duy nhất, như một số thương hiệu điện thoại từng rơi vào cảnh khốn đốn vì nguồn chip bị cắt đứt, ấy chính là mối họa “ngưu hậu” vậy. Tô Tần còn nhấn mạnh đến việc “trị chi kỳ kỷ loạn”, tức là đoán trước rủi ro mà bố trí từ sớm. Điều này tương ứng với cơ chế cảnh báo chiến lược trong kinh doanh, như việc Alibaba khi thương mại điện tử đang ở thời cực thịnh đã bố trí điện toán đám mây, thoạt trông có vẻ không liên quan, nhưng về sau lại trở thành động lực tăng trưởng chủ lực. Sở vương cuối cùng “cẩn phụng xã tắc dĩ tòng”, cho thấy người lãnh đạo cần có khí phách để tiếp thu chiến lược dài hơi, chứ không chỉ mưu toan lợi ích trước mắt. Các nhà doanh nghiệp hiện đại nên học cách tìm kiếm cơ hội liên minh trong ván cờ phức tạp, lấy tư duy “hợp tung” để tổng hợp nguồn lực, tránh bị kẻ mạnh đánh bại từng mảng, đồng thời phải dám làm “kê khẩu”, xây dựng hào lũy phòng thủ trong lĩnh vực chuyên biệt của mình, từ đó nắm giữ quyền thương lượng và chủ quyền sinh tồn.