“Hư hoài nhược cốc” hình dung lòng dạ con người rộng mở sâu xa như thung lũng, có thể dung chứa vạn vật. Trong đó “hư” chỉ sự khiêm tốn, không tự mãn, “hoài” chỉ lòng dạ, “cốc” chỉ thung lũng. Thành ngữ này bắt nguồn từ chương 15 của “Lão Tử”: “Khoáng hề kỳ nhược cốc”, Lão Tử dùng thung lũng để ví von tấm lòng rộng lớn, bao dung của người đắc đạo. Ý nghĩa sâu xa là ca ngợi một người vô cùng khiêm tốn, có thể lắng nghe ý kiến của người khác một cách rộng rãi, không kiêu ngạo tự mãn. Ngữ cảnh sử dụng thường mang nghĩa tích cực, dùng để khen ngợi người khác khiêm nhường độ lượng, cũng có thể dùng để tự khích lệ bản thân. Về bối cảnh văn hóa, nó thể hiện tư tưởng triết học “hư tĩnh”, “bất tranh” của Đạo gia, cùng với truyền thống mỹ đức “khiêm tốn được lợi” của Nho gia. Sắc thái tình cảm là sự ca ngợi cao độ, mang ý kính phục. Trong xã hội hiện đại, thường được dùng để miêu tả phẩm chất khiêm tốn lắng nghe, gần gũi hòa nhã của các nhà lãnh đạo, học giả.
📝 Ví dụ
1. Dù giữ chức vụ cao, ông ấy vẫn khiêm tốn như kẻ hư không, thường chủ động học hỏi từ nhân viên cấp cơ sở. (Miêu tả sự khiêm tốn cao độ, biết tiếp thu ý kiến người khác)
2. Là một học giả, bà ấy khiêm tốn như kẻ hư không, luôn chăm chú lắng nghe những quan điểm học thuật khác nhau. (Miêu tả tấm lòng rộng mở, không tự cho mình là đúng)