Thành ngữ "Bất dực nhi phi" (不翼而飞) có nghĩa đen là "không có cánh mà vẫn bay đi", xuất phát từ thiên "Thang vấn" trong sách "Liệt Tử". Ban đầu, thành ngữ này chỉ tin tức, ngôn luận... không cần nhờ đến cánh mà vẫn có thể lan truyền nhanh chóng, hình dung tốc độ truyền bá cực kỳ mau lẹ. Về sau, nghĩa của nó được mở rộng, cũng thường dùng để hình dung đồ vật đột nhiên biến mất, mất đi một cách khó hiểu, cứ như thể tự mọc cánh bay đi vậy. Thành ngữ này bao gồm hai cách dùng điển hình: thứ nhất là hình dung tin tức, tin đồn, thời sự... lan truyền nhanh chóng, nhấn mạnh tốc độ lan tỏa nhanh và phạm vi rộng; thứ hai là hình dung đồ vật, tiền của... bỗng nhiên biến mất, nhấn mạnh sự biến mất đột ngột, kỳ lạ, thường mang sắc thái cảm xúc ngạc nhiên, hoài nghi hoặc bất lực. Về bối cảnh văn hóa, nó thể hiện cách ví von sinh động của người xưa về hiện tượng truyền bá thông tin, đồng thời phản ánh tâm lý hoang mang của con người khi tài sản bỗng dưng mất đi. Khi sử dụng, thành ngữ này thường xuất hiện trong khẩu ngữ và văn viết, có thể mang nghĩa tích cực (như tin tốt lan truyền nhanh chóng), cũng có thể mang nghĩa trung tính hoặc hơi tiêu cực (như tin đồn lan rộng, đồ vật bị mất).
📝 Ví dụ
1. Tin tốt này không cánh mà bay, chưa đầy nửa ngày cả công ty đều đã biết. (Hình dung tin tức lan truyền rất nhanh)
2. Rõ ràng tôi đã để chìa khóa trên bàn, sao vừa quay đi đã không cánh mà bay rồi? (Hình dung đồ vật đột nhiên biến mất không thấy đâu)