"Đào lý bất ngôn, hạ tự thành khê" xuất phát từ "Sử ký – Lý Tướng quân liệt truyện", nguyên câu là "Đào lý bất ngôn, hạ tự thành khê", nghĩa là cây đào cây mận tuy không biết nói, nhưng vì hoa thơm trái ngọt, mọi người nườm nượp kéo đến, dưới gốc cây tự nhiên bị giẫm thành lối nhỏ. Ví von người có phẩm đức cao thượng, chân thành đôn hậu, không cần tự tuyên dương, tự nhiên sẽ giành được sự kính ngưỡng và noi theo của người khác. Thành ngữ này thường dùng để ca ngợi những người lãnh đạo, thầy giáo hay bậc hiền tài âm thầm cống hiến, lấy đức phục người, không phô trương, nhấn mạnh sức cảm hóa của nhân cách. Về bối cảnh văn hóa, nó thể hiện giá trị "bất ngôn nhi tín" và "đào lý mãn thiên hạ" trong văn hóa truyền thống Trung Quốc, sắc thái tình cảm là nghĩa tốt, mang ý kính trọng, ca ngợi. Khi sử dụng thường dùng trong ngữ cảnh trang trọng hoặc văn viết, để hình dung đức hạnh hoặc thành tựu của một người có sức hấp dẫn mạnh mẽ.
📝 Ví dụ
1. Vị giáo sư già này mấy chục năm như một ngày chuyên tâm nghiên cứu học thuật, quan tâm sinh viên, tuy chưa từng tự khoe khoang, nhưng "dưới gốc tự thành lối", sinh viên ngưỡng mộ tên tuổi tìm đến nườm nượp. (Ví von người có phẩm đức cao thượng tự nhiên được người ta kính ngưỡng noi theo)
2. Văn hóa doanh nghiệp thực sự xuất sắc không cần tuyên truyền rầm rộ, chỉ cần lãnh đạo lấy thân làm gương, "dưới gốc tự thành lối", nhân viên tự nhiên sẽ đồng tình và noi theo. (Ví von lấy đức phục người, không cần phô trương vẫn có thể thu hút người khác)