"Đào lý bất ngôn" xuất phát từ "Sử ký - Lý tướng quân liệt truyện", nguyên văn là "Đào lý bất ngôn, hạ tự thành khê", nghĩa là cây đào và cây lý tuy không biết nói, nhưng hoa và quả của chúng thu hút mọi người đến, dưới gốc cây tự nhiên bị giẫm thành lối nhỏ. Thành ngữ này dùng để ví von những người có phẩm đức cao thượng, chân thành chính trực, không cần tự tuyên dương, tự nhiên sẽ giành được sự tôn kính và noi theo của người khác. Nó nhấn mạnh một sức cảm hóa nội tại và sức hút nhân cách, chứ không phải sự khoe khoang và tự đề cao bên ngoài. Về bối cảnh văn hóa, nó thể hiện lý niệm giáo hóa "vô ngôn nhi giáo" "dĩ thân tác tắc" được đề cao trong văn hóa truyền thống Trung Quốc, cùng một mạch với tư tưởng "kỳ thân chính, bất lệnh nhi hành" của Nho gia. Trường hợp sử dụng chủ yếu là để ca ngợi những người âm thầm cống hiến, lấy thân làm gương, dùng đức phục người, mang sắc thái tình cảm ca ngợi và kính phục.
📝 Ví dụ
1. Cả đời ông âm thầm tài trợ cho học sinh nghèo, chưa từng phô trương, thật đúng là "đào lý bất ngôn, hạ tự thành hề". (ý chỉ phẩm đức cao thượng tự nhiên cảm hóa lòng người, không cần tự tuyên truyền)
2. Vị giáo viên già này bám trụ vùng núi suốt bốn mươi năm, "đào lý bất ngôn", nhưng đã giành được tình yêu mến của vô số học trò. (ý chỉ dùng hành động thực tế để cảm hóa người khác, giành được sự tôn kính)