"Bản mạt đảo điên" chỉ việc làm đảo lộn vị trí giữa gốc rễ và cành ngọn, giữa chính và phụ của sự vật. Trong đó, "bản" chỉ rễ cây, ví với phần căn bản, chính yếu; "mạt" chỉ ngọn cây, ví với phần cành ngọn, thứ yếu. Thành ngữ này bắt nguồn từ "Chu Tử Ngữ Loại" của Chu Hy thời Nam Tống, nhấn mạnh rằng khi xử lý công việc cần phân biệt rõ chính phụ, nắm bắt căn bản. Về phạm vi sử dụng, thành ngữ thường dùng để phê phán những hành vi coi nhẹ điểm then chốt mà cứ chấp nhất vào tiểu tiết, như trong quản lý quá chú trọng hình thức mà bỏ qua thực chất, hoặc trong học tập chỉ học vẹt mà xem nhẹ việc hiểu thấu. Về bối cảnh văn hóa, nó thể hiện sự biện biệt "bản mạt" trong triết học truyền thống Trung Quốc, cả Nho gia lẫn Đạo gia đều coi trọng "sùng bản tức mạt". Sắc thái tình cảm mang nghĩa xấu, hàm ý phê phán, cảnh tỉnh, nhắc nhở con người phải xác định rõ thứ tự ưu tiên, tránh vì cái nhỏ mà mất cái lớn.
📝 Ví dụ
1. Công ty dùng một lượng lớn vốn để trang trí văn phòng, nhưng lại cắt giảm đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, điều này thật là bỏ gốc lấy ngọn. (ý chỉ đảo ngược việc chính và việc phụ)
2. Khi học mà chỉ làm đề bài mà không hiểu các khái niệm cơ bản, đó là cách làm bỏ gốc lấy ngọn. (ý chỉ bỏ qua cái gốc rễ, theo đuổi cái bề ngoài)