"Gieo gạch dẫn ngọc" nghĩa đen là ném ra viên gạch, dẫn về viên ngọc quý. Ví von việc dùng ý kiến hoặc tác phẩm thô sơ, chưa chín muồi của bản thân để gợi ra những kiến giải cao minh, có giá trị hoặc tác phẩm hay của người khác. Thành ngữ này bắt nguồn từ điển tịch Thiền tông "Cảnh Đức Truyền Đăng Lục", ghi chép cuộc đối đáp thiền cơ giữa Thiền sư Tùng Thẩm thời Đường và đệ tử, sau đó được dùng rộng rãi trong giao tiếp giữa văn nhân và lời khiêm tốn thường ngày. Hàm ý sâu xa của nó nằm ở việc nhấn mạnh sự khiêm tốn và tôn trọng: người nói chủ động hạ thấp tư thế, tự ví mình là "gạch", vừa bày tỏ sự mong đợi và kính trọng đối với trí tuệ của người khác, vừa tạo nên bầu không khí giao lưu cởi mở, bình đẳng. Ngữ cảnh sử dụng thường là thảo luận, viết lách, phát biểu trong hội nghị, thường dùng làm lời khiêm tốn. Sắc thái tình cảm thiên về khiêm nhường, mang nghĩa tích cực, thể hiện trí tuệ xử thế trong văn hóa Trung Hoa là "lấy lùi làm tiến", "khiêm nhường đón nhận". Cần lưu ý rằng thành ngữ này chỉ có thể dùng cho bản thân, không thể dùng để đánh giá người khác, nếu không sẽ tỏ ra bất lịch sự.
📝 Ví dụ
1. Tôi xin mạn phép đưa ra ý kiến sơ bộ của mình trước để góp phần khơi gợi, mong mọi người có thể đưa ra những phương án tốt hơn. (Khiêm tốn cho rằng ý kiến của mình còn nông cạn, dùng để gợi ra những ý kiến hay của người khác)
2. Bài viết này chỉ nhằm mục đích góp phần khơi gợi, mong đợi nhiều học giả sẽ thảo luận sâu hơn về vấn đề này. (Ví von tác phẩm hoặc quan điểm của mình chưa đủ chín muồi, hy vọng sẽ khơi gợi được những nghiên cứu chất lượng cao hơn)