"Quá nhi bất cải" xuất phát từ "Luận Ngữ - Vệ Linh Công", nguyên văn là "Quá nhi bất cải, thị vị quá hĩ", ý chỉ có lỗi mà không sửa đổi, đó mới là lỗi thật sự. Hàm ý sâu xa của thành ngữ này nhấn mạnh: con người không phải thánh hiền, ai mà không có lỗi, nhưng điều quan trọng là thái độ đối với lỗi lầm. Nếu biết rõ có lỗi mà cố chấp không sửa, thì là lỗi chồng thêm lỗi, thậm chí có thể gây ra sai lầm lớn. Ngữ cảnh sử dụng thường dùng để phê bình, khuyên răn hoặc tự kiểm điểm, như giáo dục người khác dũng cảm nhận lỗi và sửa lỗi, hoặc miêu tả ai đó cố chấp không thay đổi, che đậy lỗi lầm. Về bối cảnh văn hóa, Nho giáo coi trọng tu thân tự tỉnh, nhấn mạnh "quá tắc vật đạn cải", thành ngữ này chính là biểu đạt cô đọng của tư tưởng đó. Sắc thái tình cảm thiên về nghĩa tiêu cực, mang ý trách móc, tiếc nuối hoặc cảnh tỉnh, thường dùng trong ngữ cảnh trang trọng hoặc nghiêm túc.
📝 Ví dụ
1. Anh ấy rõ ràng biết phương án của mình có lỗ hổng, nhưng lại quá nhi bất cải, cuối cùng dẫn đến dự án thất bại. (chỉ biết sai mà không sửa)
2. Là người lãnh đạo, nếu đối với sai lầm của cấp dưới mà quá nhi bất cải, chỉ khiến vấn đề tích trọng nan phản. (chỉ không sửa chữa sai lầm)