“Nhất cử lưỡng đắc” chỉ việc làm một việc mà đồng thời thu được lợi ích ở hai phương diện, ví von hành động hiệu quả, lợi ích tăng gấp bội. Hàm ý sâu xa của nó nhấn mạnh việc lấy chi phí nhỏ nhất để đạt lợi ích lớn nhất, thường xuất hiện trong các tình huống như hoạch định chiến lược, phân bổ nguồn lực, sinh hoạt hằng ngày. Thành ngữ này bắt nguồn từ “Tấn Thư”, mang sắc thái nghĩa rõ ràng là khen ngợi, thể hiện sự đề cao của người xưa đối với trí tuệ và hiệu quả. Khi sử dụng thường chỉ kết quả tích cực, chính diện, như vừa tiết kiệm thời gian vừa tiết kiệm tiền bạc, vừa rèn luyện thân thể vừa vui vẻ tinh thần. Về bối cảnh văn hóa, nó phản ánh lý tính thực dụng tôn sùng “sự bán công bội” trong văn hóa Trung Hoa, gần nghĩa với “nhất tiễn song điêu”, “sự bán công bội”, nhưng càng nhấn mạnh lợi ích rõ ràng của “lưỡng đắc”. Về mặt cảm xúc, nó truyền tải giọng điệu thỏa mãn, tán thưởng hoặc khích lệ, thường dùng trong khuyến nghị, đánh giá hoặc tổng kết. Cần lưu ý rằng nó thường không dùng cho nghĩa xấu hoặc thu hoạch ngoài ý muốn, mà nhấn mạnh lợi ích kép do sự lựa chọn chủ động mang lại.
📝 Ví dụ
1. Đi xe đạp đi làm vừa rèn luyện sức khỏe, vừa giảm lượng khí thải carbon, thật là nhất cử lưỡng tiện.
2. Công ty áp dụng chế độ làm việc từ xa, vừa giảm chi phí thuê mặt bằng, vừa nâng cao mức độ hài lòng của nhân viên, có thể nói là nhất cử lưỡng tiện.